Hasan Kantarcı - Trabzon bugün yerli ve yabancı turistler için revaçta olan yayla turizmine uygun Doğu Karadeniz dağlarıyla özdeş durumda.

Trabzon yabancılarca hakkında fazlaca konuşulan Anadolu kentidir.

Marco Polo dan bu yana çok sayıda ünlü gezgin sayfalar dolusu yazı yazmış bir dönem ipek yolunun kuzey ucu olan Trabzon'a dair

Trabzon'un kuruluşu M. Ö. 2000 yıllarına inmektedir. Tarihi İpekyolu üzerinde kurulan Trabzon şehrinin ilk kurucularının orta Asya ve Kafkaslardan bölgeye gelen Turani kavimlerden Marlar, Tibarenler ve Moskların olduğu Tarih kitaplarında yer almaktadır. Bunları Miletliler, Romalılar, Bizanslılar ve komnenoslar 29 Mayıs 1453 Osmanlının fethine kadar Trabzon'da hüküm sürmüşlerdir.

Ama biz kent merkezi dışında yer alan doğal güzellikleri şimdilik başka bir yazıya bırakarak gelin hep birlikte bu büyüleyici kenti dolaşalım

Trabzon merkezi tüm yapılarıyla açık hava müzesi gibi. Her döneme ait bir mimariye rastlarsınız bu şehirde bunu görebilmenin en iyi yolu şehri yaya dolaşmaktır. Her şeye rağmen eski güzel günlerin anısını yansıtabilen o taş döşeme sokaklarda yürümek başka bir keyif verir insana

Kentin merkezi durumundaki (Cumhuriyet Meydanı) meydan parkında çayınızı yudumlarken karşınızda duran büyük panoda şehrin planını inceleyerek geziye nereden başlayacağınıza karar verebilirsiniz. Yöresel kıyafetlerinde satıldığı kemeraltını görmek için semerciler sokağına girip kunduracılar sokağına geçersiniz. Eğer sokak gittikçe daralıyor ve insan kalabalığı artıyorsa karşınıza çıkacak olan camiinin altındaki geçiş yerine vardınızsa kemeraltına girdiniz demektir. Eski Türk sinemasının Trabzon da çevrilmiş filmlerinin setlerine sahne olmuştur kemeraltı. Trabzonlu yazar Coşkun Kulaksızoğlu Kemeraltı'nı bakın nasıl anlatmış:

Tarihin nefes aldığı yer

KEMERALTI

Kuzeyi Fatih devri Bedesteni Güneyi, Osman Paşanın armağanı Çarşı Camii. Yüzyıllardır baş başa vermiş tarihin koyu sohbetine dalmışlar. Sohbetin yıllarca devam edeceğini düşünmüşler ki gönüllerini insanlara açmışlar. O gün bugün 7'den 70'e Delisiyle Velisiyle her dinden, her dilden İnsanların yabancılık çekmediği tek yer burası. Burası Kemeraltı... Tarihle tanışmak mı istiyorsunuz? Yaşayarak bulacağınız çok şey vardır Kemeraltı'nda. Ekonomiyi izlemek mi istiyorsunuz? Kısa bir dolaşmak yeter Kemeraltında. Trabzon insanını tanımak mı istiyorsunuz? Birkaç dakika dikilmek yeter kemeraltında.

Yüzlerce ninenin sevdalısı olduğu yöresel kıyafetlerin, binlerce köylü kızının hayalini süsleyen çeyiz ve gelinlikler bu dar sokakların iki yanında bulunan mağazalarda saklıdır.

Bir zamanlar Temel Fadime'nin yazmasını peştamalını bu mağazalardan alırdı. Şimdilerdeyse Fadime Fatma oldu şehire indi.

1839 yılında yapılmış olan Trabzon'un en büyük camiisi Çarşı Camiinin hemen yanında, Cenovalılar tarafından yapılan bedesten yer alır. İşhanı olarak kullanılan bu yapıda yöreye uygun hediyelik eşya satıcıları sizleri beklemektedir.

Çarşı Mahallesi de denilen bu semtin daracık sokaklarında adım başı bulabileceğiniz esnaf çay ocaklarında çayınızı veya maden suyunuzu yudumlarken yöre insanının tabakasında kaçak diye tabir edilen sarma tütünün içişini izleyip sizde deneyebilirsiniz.

Kemeraltında gezerken arka sokaklardan gelen çekiç sesleri kulağınızda Mozart'ın semfonisiden çıkmış hoş bir melodiyi hatırlar gibi olursunuz. Bu sesin geldiği ara sokaklarda karşınıza bir orkestra değilde orkestra kadar ritmik Mozart kadar yetenekli bakıra şekil vererek sanat yapan Bakırcılar esnafıyla karşılaşırsınız.

Trabzon'da yöresel kıyafetli kadınları görebilmenin tek yeri Kemeraltına 200 metre mesafedeki Pazar yeri civarıdır. Burada civar köylerde yetiştirilen sebzelerin ve hayvansal ürünlerin bin bir çeşidini yapan köylü kadınlardan alış veriş ederken sohbet de edebilirsiniz. Yöresel şiveyi konuşan bu satıcılara misafir olduğunuzu söylerseniz tezgahındaki ürünlerden size mutlaka ikram edeceklerdir.

Çarşı Camiinin arkasındaki vakıfhan kayıtlarda taşhan diye geçer. 1531 yılında kesme taştan iki katlı bir yapı ve iki katında da alışveriş yapabileceğiniz dükkanlar bulunmakta. Taşhanın koridorlarında dolaşırken duvarlarında yankılanan tarihle bugün arasında gidip gelirsiniz. Taşhanın batısında 1531 de İskender Paşa tarfından yapılan İskender Paşa hamamı bulunur. Trabzon hamamlarıyla ünlü olmakla beraber 8 direkli hamam turistlerce en çok beğenilen olanıdır. Bu hamamlardan birinde gezi yorgunluğunuzu atabilirsiniz.

Trabzon'da aynı zamanda dinler mozaiğinin her parçasından eserler görebilirsiniz. Kemeraltından güneye doğru yürüdüğünüzde küçük ayvasıl kilisesi aynı zamanda Azize Anna Kilisesi olarak bilinen yapı Trabzon'un en eski kilisesidir. 885 yılında yapılan kilise dıştan kiremitle örtülü içeride beşik tenozludur ve yan nefler üzerinde galeriler yer alır. Şu an hizmet veren tek kilise ise kemerkaya mahallesindeki Santa Maria Kilisesidir. Sultan Abdülmecit'in Trabzon'a gelen yabancılar için 1874 te yaptırdığı bu üç nefli kilisebarok düzene sahiptir.

Trabzon Ayasofyasının ise en ilgi çekici yanı freskoları. Bunlar Bizansa sanatın en iyi örnekleri. Katı biçimcilikten Bizans Rönesanssına geçişi temsil ediyorlar.

Trabzon'un kuzey doğusunda bulunan Boztepe eski çağlardan beri kutsal bir bölge. Bir dönem Apollon tapınağı ile Perslenin güneş tanrısı Mitranın tapınağını barındırmış. Boztepe parkı ise Trabzonluların piknik alanlarından biri . Manastırın üzerinden Trabzon'un doğu yakasının görünüşü ve liman bir harika. Boztepedeki kızlar Manastırı 14. yy. da yapılmış ve 1923 e değin kullanılmış.

Padişah otağı Trabzon'da Atatürk Köşkü, Zağnos ve Tabakhane dereleri arasında uzanan surları ve kaleleri, Ayasofya Müzesi, St. Anna kilisesi ve tarih kokan daha birçok şaheseri anlatacak kelime ne yazık ki bulamıyorum. Sizde bir merak uyandırması bakımından Trabzon bütün bu yazdıklarımla kalmayıp daha birçok önemli yapıtlarıyla içinde yaşayan halkı tarihle sürekli baş başa bırakan, yüzleştiren bunun neticesi olarakta evrensel bir düşünceye zemin hazırlayan gizem dolu havadan sizinde soluklanmanızı isterim.

Zamanında kendilerini Bizansa alternatif gören komnenosların şehirde birçok yapıtlarını incelerken acıktığınızı bile hissetmeyeceksiniz. Ama ben size bunu hatırlatarak sahile doğru inip Faroz civarındaki balıkçı lokantalarının birinde hamsinin bilmediğiniz tatlarını bir sonraki mönüde damağınızda yaşatmaya hazır olacağım.

Faroz civarındaki balıkçı lokantalarında hamsi ızgarasına ne dersiniz? Siparişimizi verdikten sonra birer kase yöresel lahana çorbasını bol biberle beraber kaşıklamaya başlarız. Yanında mis gibi kokan taze mısır ekmeğinin üzerine sürülen Trabzon tereyağıyla yerken masanın diğer ucundaki hamsi kuşlarının tadına bakmaktan kendinizi alamayacaksınız. Hamsileri kuyuya su kovası salar gibi midemize doğru rota çizdirirken önünüzdeki hamsilerin bittiğini fark edecek midenizde kalan boşluğu Laz böreği ya da Hamsiköy'ü sütlacı ile doldurmaya çalışacaksınız.

Bu yemek faslının ardından hamsi türevi tarifi vermek istiyorum.

1 kilo hamsi (kılçığı alınmış)

1 adet soğan (ince kıyılmış)

2 adet domates(kabuğu soyulup ince doğranmış)

Yarım demet maydanoz (ince kıyılmış)

Karabiber, tuz, 3 adet çırpılmış yumurta, tereyağı,

2 su bardağı mısır unu

Yapılışı:

Bir kap içinde soğanı, domatesi, maydanozu iyice karıştırın. Yıkanıp süzülmüş hamsilere tuz karabiber serpiştirin. Avuç içine 3 adet hamsi alın. Derileri içe gelecek şekilde açın. Hazırladığınız malzemeden ceviz büyüklüğünde üzerine koyun. Onların üzerine 3 hamsi daha koyun. Mısırununa bulayıp bir kaba bırakın. Tavada tereyağını kızdırıp una buladığınız hamsileri yumurtaya da batırıp tavanın içine yerleştirin. Her iki tarafını nar gibi kızartıp servis yapın. Artık afiyetle yiyebilirsiniz.

Yemek tarifini de verdikten sonra yolumuza devam edebiliriz.

Hamsi midenizde size güç katarak şehiri sahilden güneye doğru yolunuza devam ederken karşınıza Avni Aker Stadyumu çıkar.

Trabzonspor 1967'de dört yerel futbol takımının (İdmanocağı, Martıspor, İdmangücü, Karadenizgücü) birleşmesiyle kuruldu. 1974 de 2. Lig şampiyonu olarak 1. Lige yükseldi. İlk sezonunda orta sıralarda tutunduktan sonra İstanbul takımlarının hakimiyetini yıktı. 1975 ile 1984 yılları arasında 6 lig şampiyonluğu kazanırken 3 kez Türkiye kupası şampiyonu oldu. Beş kez de Cumhurbaşkanlığı Kupasını kazandı. Ama son 20 sezonda bir türlü yüzü gülmedi. Şampiyonluğa yaklaştığı 1994-95 ve 1995-96 sezonlarında ikincilikle yetindi. 1992, 1995 ve 2003 de üç kez daha Türkiye kupası şampiyonluğuna ulaştı. Bu yıl ise 7. Lig şampiyonluğuna ramak kaldı. Ama yinede hak eden kazansın.

Trabzon'da yaşayan insan, ona hayat veren damarlarındaki kanı harekete geçiren gücün sanat ve hamsi olduğundan haberdardır.

Trabzon halkının hareketli olmasının bir sebebini sanatın her dalını sokaklarda yaşıyor olmasına bağlarım hep. Kültür sokağında periyodik düzenlenen caz konserlerini izlerken kendimi uzaklarda bulurum. Dünya ile aynı anda seyir imkanı bulabileceğiniz çok sayıda sinema salonları, Haluk Ongan tiyatrosundaki oyunlarla yarış halindedir. Çeşitli beceri sergileri, imza günleri ve kültürel fuarlarıyla tam bir kültür panayırı havası yaşatır.

Bir şölendir Trabzon'da yaşamak Trafiği bile insanı kadar hareketlidir. Dar caddelerinde tek yönde giden araç konvoyu sabahın erken saatlerinden gece yarısına kadar arkadaş olur yayalara.

www.trabzon.gov.tr adresinde Laz kültürü hakkında enteresan bilgiler meraklılarını bekliyor.

Bu mail adresi spam botlara karşı korumalıdır, görebilmek için Javascript açık olmalıdır