Bu yılki tartışmaların bir nedeni ilk kez özel şirket sahiplerinin de örnek işçi adayları arasında yeralmış olmasıydı. Geçen yıllarda bazı eyaletler özel girişimcileri de aday listesine dahil edince itirazlar yükselmiş ve "kendi kol güçleriyle değil, başkalarının emeği üzerinden para kazanan" bu yeni zenginlerin adaylığı yasaklanmıştı. Ancak Şubat ayında kurallar değiştirildi ve bu tür sermaye sahiplerinin de aday gösterilebilmeleri sağlandı. Çünkü yönetim, bu insanların üstün ve gayretli çalışmalarıyla yeni iş alanları oluşturduğunu, ödedikleri vergilerle de ülkenin kalkınmasına katkı sağladıklarını düşünüyordu.

Ancak bu yıl asıl tartışma yaratan konu, Atina Olimpiyatlarının altın madalyalı yıldızı Liu Xiang ile birlikte NBA'in Çinli yıldızı Yao Ming'in de örnek işçi adayı olarak gösterilmesi oldu.

Nisan ortalarında Şanghay Belediye Yönetimi, "yeni ve daha açık bir Çin'in" örnek temsilcisi olduğu düşüncesiyle Yao'yu, ulusal düzeydeki örnek işçi adayları arasına aldığını açıklamıştı. Gerçi Yao daha önce 2 kez Şanghay'da örnek işçi seçilmişti ama ulusal düzeydeki bir seçimde ilk kez aday oluyordu.

Kararın gerekçesinde, yıllardır göstermiş olduğu üstün başarıyla Yao'nun ulusal bir gurur kaynağı ve genç kuşağın kendini özdeşleştirebileceği bir kişilik olduğu vurgulanmıştı. Ayrıca, çalışkanlığı, azmi, alçakgönüllülüğü ve hepsinden önemlisi bireysel başarıyı düşünerek değil takım ruhu içinde hareket ediyor olmasının, Yao'nun aday gösterilmesi için yeterli nedenleri oluşturduğu ifade edilmişti.

Bu açıklama ile de Çin'de tartışmalar başlamış oldu.

Birçok Çinli, Yao'nun adaylığına karşı seslerini yükseltmeye başladılar.
Muhalifler şunu savunuyorlardı: En basitinden düşünüldüğünde Yao "işçi sınıfının" bir üyesi değildi. O yurtdışında yaşayan, bir eli yağda bir eli balda ünlü bir dolar milyoneriydi.

Emeğiyle zar zor geçimini sağlayan, mütevazı yaşam koşullarına karşın toplumun çıkarlarını kendi çıkarlarının üzerinde tutan "küçük işçiler" varken, işçi bile olmayan ve bu unvana hiç gereksinimi bulunmayan, geleneksel değerleri değil Batılı değerleri temsil eden bir sporcunun bu ödülü alması hiç de uygun değildi.

Yao'nun adaylığına karşı çıkanlar, birkaç ay önce yapılan bir araştırmayı da hatırlatmakta yarar görüyorlardı. Bilindiği gibi, bu araştırmada halka yöneltilen "sizce zamanımızın kahramanları kimlerdir?" sorusuna % 70'i oluşturan bir çoğunluk "soylu bir ruha sahip sıradan insanlar" yanıtını vermişlerdi. Demek ki zaman değişmiş, Çin dış dünyaya açılmış olsa da, Çin halkı hala daha geleneksel değerlerine sahip çıkıyordu.

Ancak Yao'nun adaylığını destekleyen büyükçe bir grup da vardı ve bunların öne sürdükleri görüşlerse şunlardı: Evet, Yao biraz burnu havada, biraz kibirliydi ama bu, onun imajını bozan bir durum değildi. Yao Ming, Çin'in dünya çapındaki imaj elçisiydi. Dünyanın en büyük spor organizasyonlarından birisi olan NBA'i izleyen yüzmilyonlarca insan, Yao'nun kişiliğinde Çin'in son 25 yıldaki büyük değişimini görüyorlar, Çin'e ilgi ve hayranlıkla yaklaşıyorlardı.

Eğer örnek işçi olmak için ölçüt vatanseverlikse, Yao da en az herkes kadar vatanseverdi. NBA'in yoğun programına karşın Çin Milli Takımı ne zaman ona ihtiyaç duysa Yao koşup geliyor ve Milli Takıma katkıda bulunuyordu. En son Atina Olimpiyatları'nda Çin'in ilk 8'e girmesinin en büyük nedeni Yao değil miydi?
İşin bir de maddi boyutu vardı. Yaygın bir espri tekrar edilirse; bugüne kadar Çin'in Amerika'ya ihraç ettiği en pahalı ürün Yao Ming'di. Çünkü Yao'nun her yıl Çin'e ödediği gelir vergisinin, Çin Basketbol Ligi'nin 1 yıllık tüm maliyetini karşılamaya yetecek miktarda olduğu herkes tarafından biliniyordu.

Çin'de, özellikle Mao döneminde büyük bir önemi bulunan ve "Marksist ideolojiye bağlı, çalışkan, vatansever işçileri" teşvik etmek amacı taşıyan örnek işçi ödülü, sahiplerine konut, maaş, emeklilik gibi alanlarda bazı iyileştirmeler sağlıyor. Bugüne kadar örnek işçi ödülüne hak kazananlar, tuvalet temizleyicileri, otobüs biletçileri, sıhhi tesisatçılar, madenciler gibi "sıradan işçiler" arasından seçiliyordu.
Gerçi Çin'de 1970'lerin sonlarından itibaren entellektüellerin de seçime dahil olmaya başladığı ama "işçi olmayanların" adaylıklarının ilk kez bu kadar büyük gürültü kopardığı söyleniyor.

Bu yıl da 1 Mayıs'tan bir gün önce düzenlenen bir törenle 3000'e yakın "emekçi" örnek işçi sıfatıyla ödüllendirdi. Bu yıl, % 80'i Komünist Parti üyesi olan bu örnek işçilerin 1400'ü sanayi işçisi, 600'ü de çiftçi. Bunun dışında kalanların büyük çoğunluğunu idari ve hizmet sektöründe çalışanlar oluşturuyor. Ayrıca 30 özel şirket sahibi de bu yıl örnek işçi listesinde yerlerini aldılar. Listedeki en ünlü isimler ise Liu Xiang ve Yao Ming.

Yani bundan böyle 1 Mayıs, yalnızca "işçinin, emekçinin" değil Yao Ming'in de bayramı olmuş durumda !